WARTO ZOBACZYC

• Wdecki Park Krajobrazowy - głównie na terenie gminy Osie, siedziba w Osiu, utworzony w 1993 roku, powierzchnia 192 km2; obszar atrakcyjny krajobrazowo ze względu na dużą lesistość (głównie bór świeży z dominującą sosną, ale też bór mieszany, grąd, łęg i ols), Wdę z dopły-wami, dwa zalewy na Wdzie, jeziora rynnowe i wytopiskowe, torfowiska; czyste powietrze i wody; liczne rośliny oraz zwierzęta rzadkie i chronione; pięć rezerwatów przyrody, trzy zespoły przyrodniczo – krajobrazowe
• Rezerwat przyrody Dury - rezerwat ścisły, utworzony w 1975 roku, powierzchnia ponad 12,5 ha; rzadkie zespoły roślinności wodnej i torfowiskowo-bagiennej porastającej cztery śródleśne jeziorka i otaczające je torfowiska; ochronie podlega roślinność jezior dystroficznych (czyli zbiorników wodnych mających mało substancji odżywczych), torfowiska oraz bór bagienny; stanowisko żurawiny drobnolistkowej, bagnicy torfowej i wszystkich gatunków drapieżnej ro-siczki, w zbiornikach wodnych grzybienie północne i zespoły lilii wodnych; blisko brukowanego traktu na Skórcz Rezerwat przyrody Miedzno – utworzony w 1968 roku, powierzchnia 88,5 ha; jezioro, mo-kradła i teren leśny, miejsce lęgowe i żerowisko ptaków wodnych i błotnych, m. in. żurawia, łabędzia niemego i krzykliwego, bociana czarnego, rybołowa; przy czerwonym szlaku „Stu z nieba”
• Rezerwat przyrody Brzęki im. Zygmunta Czubińskiego (1912-67, botanik, profesor Uni-wersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu), inaczej Szczerkowo - utworzony w 1974 roku, powierzchnia ponad 102 ha, z ochroną czynną; fragment lasu grądowego (wielogatunkowego lasu liściastego) z udziałem brekinii (największe stanowisko na Pomorzu) i domieszką buka, w runie wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, gnieźnik leśny, podkolan biały; w rezerwacie i w pobliżu pomnikowe drzewa – trzy dęby szypułkowe (247 – 310 cm w pierśnicy), jarząb brekinia (248 cm obwodu), cis pospolity (42 cm), osiem daglezji zielonych (100 – 240 cm obwodu), przy czerwonym szlaku „Stu z nieba”
• Rezerwat przyrody Jezioro Ciche – utworzony w 1994 roku, powierzchnia 38 ha; jezioro, bagna i grąd z rzadkimi gatunkami roślin (lilie wodne, grzybienie białe, turzyca sztywna i ba-gienna, bagnica torfowa, rolestnica pływająca, wawrzynem wilczełyko); leży około 3 km na po-łudnie od Tlenia, przy drodze leśnej na Skrzyniska (leśniczówka Zacisze) i czerwonym szlaku im Zagłoby-Zyglera
• Rezerwat przyrody Jezioro Piaseczno - utworzony w 2001 roku, powierzchnia ponad 158 ha; największe jezioro rynnowe gminy z wodą I klasy czystości, zbiorowiska ciekawych roślin wodnych i torfowiskowych oraz otaczające zbiornik wodny tereny leśne, bogata gatunkowo fauna kręgowców; jezioro należy do unikalnego typu jezior lobeliowych – bardzo czystych je-zior, których I klasę czystości określa nie tylko skład chemiczny, ale też występowanie określo-nych gatunków roślin, m. in. stroiczki czyli lobelii jeziornej; w pobliżu czerwonego szlaku „Stu z nieba” i przy czarnej Ścieżynce Zagłoby; przy obu tych szlakach na wschód od rynny Piaseczna leży kolejna rynna, w której torfowisko źródliskowe Czyściewnica, powstałe w wyniku zalewania przez wodę terenu o nieprzepuszczalnym podłożu; kilkudziesięciometrowa tama bo-browa; bogate siedlisko roślin i zwierząt,
• Rezerwat przyrody Jezioro Martwe - utworzony w 1996 roku; powierzchnia ponad 4 ha; jezioro dystroficzne, torfowiska oraz brzezina bagienna i bór wilgotny z rzadkimi i chronionymi gatunkami roślin (grzybień północny, bagnica torfowa, rosiczka okrągłolistna); leży około 3 km na północny wschód od Łążka (jezioro Gogolinek),
• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Dolina rzeki Ryszki - utworzony w 1997 roku, po-wierzchnia 358 ha; głęboka dolina rzeki z licznymi rozcięciami erozyjnymi zboczy i niewielkimi rozlewiskami w korycie oraz przyległe tereny leśne ze stanowiskami lęgowymi zimorodka oraz rzadkimi i chronionymi roślinami; w Zgorzałym Moście murowany młyn gospodarczy i tartak z początku XX wieku, w pobliżu cmentarzyk z grobami właścicieli; na trasie zielonego szlaku Cisów Staropolskich
• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Dolina rzeki Sobińskiej Strugi - utworzony w 1997 roku, powierzchnia 335 ha; głęboko wcięta dolina Sobiny między jeziorem Miedzno a ujściem, z rozcięciami erozyjnymi o różnej wielkości i urozmaiconym przebiegu oraz licznymi źródliskami; stanowiska lęgowe żurawia zwyczajnego, w rzece nadal liczne pstrągi; wiele roślin rzadkich i chronionych. W Jaszczu (wieś wzmiankowana w 1516 roku, nazwa chyba od ryby „jażdż, jazgarz”) pozostałości po dworze (skrzydło z 1934 roku), parku krajobrazowym z pierwszej połowy XIX wieku z pomnikowymi drzewami – trzy lipy drobnolistne (327 – 372 cm w pierśnicy), dwa dęby szypułkowe (383 i 318 cm obwodu), dwa dęby szypułkowe odmiany piramidalnej (obwody 203 i 180 cm) i żywotnik olbrzymi (143 cm), murowany zespół fol-warczny (owczarnia, stajnia, spichlerz, gorzelnia i kuźnia – wszystkie obiekty z początku XX wieku), kolonia mieszkalna (dwa budynki, jeden z 1885 roku z kamienia polnego); kapliczka przydrożna; poza wsią murowany budynek szkoły z 1886 roku. W sąsiednim Nowym Jaszczu domy drewniane z pierwszej połowy XIX wieku, murowany dom młynarza z XIX wieku, a w Kwiatkach ruiny młyna wodnego na Sobinie (wymieniany w 1773 roku)
• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Rzeka Prusina - utworzony w 1997 roku, powierzchnia 234 ha; urozmaicony pod względem rzeźby i roślinności krajobraz doliny rzecznej od Szarłaty do Tlenia
• Droga Pohulanka - Stara Rzeka - Osie - Laskowice z licznymi pomnikami przyrody - jarząb brekinia (118 cm) koło leśniczówki Pohulanka, lipa drobnolistna (290 cm) i cztery dęby szypułkowe we wsi Stara Rzeka (do 400 cm), w tym obalony i przegradzający koryto rzeki Wdy), jarząb brekinia (165 cm) oraz lipa drobnolistna (382 cm) w Radańskiej, dąb szypułkowy (425 cm) na cmentarzu w Osiu, lipa drobnolistna (270 cm) oraz głaz narzutowy (obwód 460 cm) przy budynku Nadleśnictwa Osie, aleja dwustu sześciu dębów szypułkowych (obwody 150 – 337 cm) od Osia po Żur oraz aleja złożona z dwudziestu dwóch lip drobnolistnych (obwody 212 do 388 cm) i klonu zwyczajnego (213 cm) w Osiu (koło posterunku policji), dwie lipy drobnolistne (330 i 340 cm) przy wjeździe do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Osiu, jało-wiec pospolity (50 cm obwodu) na miedzy polnej na Wybudowaniu pod Brzeziny, aleja złożona z osiemdziesięciu ośmiu dębów szypułkowych (obwody 144 – 305 cm) oraz śródleśna aleja dwudziestu trzech lip drobnolistnych (171 – 480 cm obwodu) w Grabowej Buchcie, a przy dro-dze Żur – Spławie (już poza granicą gminy) aleja, na którą składa się sto czterdzieści pięć lip drobnolistnych i dwadzieścia trzy klony jawory oraz dwa dęby szypułkowe (w pierśnicy 625 i 560 cm) niedaleko za mostem w Żurze,
• Trasa turystyczna Stara Rzeka - Tleń prawym brzegiem Wdy (początkowo szlak niebieski „Harcerzy Światowida”, potem razem z nim żółty szlak im. Hoffmanna, od leśniczówki Czarna Woda tylko szlak Hoffmanna) – prowadzi wzdłuż rzeki, a później początku Zalewu Żurskiego pośród grądu zboczowego często o charakterze naturalnym oraz (w dnie doliny rzecznej) łęgu, ze źródełek w zboczach doliny często spływają potoczki; na przestrzeni ponad kilometra koło leśniczówki Czarna Woda (dawniej też bazy harcerskiej) skupisko pomnikowych drzew: dwa-dzieścia pięć świerków pospolitych (do 220 cm obwodu), trzy sosny zwyczajne (do 250 cm), dziewiętnaście dębów szypułkowych (do 410 cm w pierśnicy) oraz klon jawor (245 cm),
• Zatoki - nad Wdą między Tleniem a Grzybkiem; wysokie i strome skarpy podcinane przez wodę, naturalna odkrywka pokazująca budowę sandru Wdy; doskonały punkt widokowy na największą część Zalewu Żurskiego i wyspę Maderę, porośniętą drzewostanem dębowo-olchowym, częściowo wyciętym przez bobry,
• Grzybek - niewielka osada (wzmiankowana w 1664 roku – istniał tu młyn, od nazwiska właściciela może pochodzić nazwa osady) na półwyspie otoczonym wodami Zalewu Żurskiego, z plażą i pomnikowymi drzewami: czterema lipami drobnolistnymi (do 300 cm obwodu), je-sionem wyniosłym (305 cm), robinią grochodrzew (330 cm) oraz dębem szypułkowym (330 cm)
• Wieś Brzeziny - powstała na przełomie XIII i XIV wieku, pierwsza wzmianka w 1400 roku, nazwa od brzeziny, czyli lasu brzozowego; ogród dendrologiczny przy Szkole Podstawowej – założony w 1986 roku przez nauczyciela Łucjana Dąbrowskiego i prowadzony przez niego i jego następców wspólnie z młodzieżą; kilkaset roślin reprezentujących około 100 gatunków, szczególnie iglastych, m. in. sosny – kalifornijska, żółta i himalajska, świerki – kłujący, srebrny i serbski, jodły – kalifornijska i balsamiczna, cisy – „Aura decora” i pospolity, cyprysik grosz-kowy, cedrzyniec kalifornijski, jałowce – pospolity, chiński, płożący i łukowaty, irga pozioma, ognik szkarłatny, berberys, magnolia japońska, forsycja pośrednia, porzeczka alpejska oraz wiele odmian róż; w szkole izba regionalna; pomnikowe drzewa: dęby szypułkowe (275 i330 cm), jesion wyniosły (245 cm), lipa drobnolistna (257 cm) i pięć jałowców pospolitych (25 do 55 cm obwodu); zabytkowe domy drewniane (sumikowo – łątkowe) i murowane (w tym dawna szkoła), murowana kapliczka przydrożna (wszystkie obiekty z XIX lub początku XX wieku); trzy cmentarze ewangelickie z XIX wieku; głęboka dolina Sobiny i cenny krajobrazowo parów erozyjny zaczynający się koło starej szkoły,
• Wieś Łążek - powstała w XIII wieku, wzmiankowana w 1534 roku, z nazwą wywodzącą się od „łąg – łąka wśród pól”; we wsi kościół pw. Matki Boskiej Królowej Polski i św. Maksy-mieiana Kolbego, murowana kapliczka przydrożna z okresu międzywojennego; domy drew-niane i murowane (połowa XIX – początek XX wieku); pomniki przyrody – dziewięć sosen zwyczajnych (136 do 356 cm obwodu), a także aleja przydrożna koło cmentarza złożona z dwustu jałowców pospolitych, tzw. Aleja Mnichów; w osadzie Szarłata budynek dawnego nadleśnictwa, kapliczka przydrożna i cmentarz ewangelicki
• Wieś Miedzno - dawniej Miedźwno, najstarsza znana historycznie miejscowość w gminie (pierwsza wzmianka w 1253 roku), o nazwie oznaczającej prawdopodobnie „osadę, gdzie wy-twarza się miód” lub „miejsce obfite w miód”; we wsi domy drewniane o konstrukcji zrębowej oraz murowane (w tym dawna szkoła) z XIX i początku XX wieku, murowana kapliczka przydrożna z drugiej połowy XIX wieku i druga w formie krzyża, a także pomniki przyrody: dwie lipy drobnolistne (obie po 380 cm obwodu w pierśnicy)
• Wieś Osie - powstała w XIII wieku, wzmiankowana w dokumencie z 1400 roku, nazwa pocho-dzi od drzewa „osa’, dziś osika; centrum administracyjne gminy; kościół parafialny pw. Pod-wyższenia Krzyża Św. – hala jednonawowa o długości 40 m, szerokości 15 m i wysokości po-nad 15 m (w kalenicy dachu), wzniesiony w 1821 roku z „muru pruskiego”, w 1901 dobudowa-no neogotyckie prezbiterium z poprzeczną nawą, w latach 1930 – 38 rozebrano część najstarszą, a do prezbiterium dobudowano neobarokową nawę z wieżą; wewnątrz ciekawa polichromia z lat 1951 – 53 i neogotyckie ołtarze, na murze tablica ku czci „tych, którzy w czasie II wojny światowej złożyli życie za wiarę i Ojczyznę”; ponad stuletnie plebania i organistówka; cmen-tarz parafialny założony w pierwszej połowie XIX wieku z mogiłą żołnierzy polskich pole-głych we wrześniu 1939 roku oraz mieszkańców wsi Radańska rozstrzelanych przez Niemców za współpracę z partyzantami, też grób księdza Józefa Semrau – proboszcza parafii Osie w okresie zaborów, zasłużonego działacza narodowego i społecznego, pomniki nagrobne z prze-łomu XIX i XX wieku, pozostałości dawnego cmentarza ewangelickiego, pomnikowy dąb szypułkowy (425 cm); sporo starych domów drewnianych konstrukcji zrębowej i murowa-nych, w tym część szkoły (od połowy XIX do początku XX wieku); na rynku obelisk przed-stawiający koła ze złamaną osią, według legendy źródło nazwy wsi, dziś herb miejscowości, w pobliżu „Dąb papieski” wyhodowany z nasion dębu szypułkowego „Chrobry”, poświęconych przez Jana Pawła II podczas Krajowej Pielgrzymki Leśników 2004, obok tablica pamiątkowa; park im. Jerzego Kołacza obok budynku Nadleśnictwa; we wsi dwie kapliczki i krzyż; zespół budynków dworca kolejowego z 1906 roku, też wiadukty na linii kolejowej do Tlenia; frag-menty murów willi „Maria”, zamieszkiwanej przez profesora Alfonsa Hoffmanna i fontanna, na skraju wsi stadion, poza miejscowością strzelnica myśliwsko-sportowa; dwie aleje przy-drożne – dębowa i lipowa; płyta ewangelicka na placu przedszkola; w pobliskiej Radańskiej figura Matki Boskiej i tablice upamiętniające pomordowanych przez hitlerowców mieszkań-ców wsi,
• Wieś Stara Rzeka i okolice - miejscowość powstała w połowie XVIII wieku, nazwana tak od starorzecza widocznego po lewej (patrząc z mostu) stronie szosy; ciągnąca się na przestrzeni kilku kilometrów wzdłuż doliny Wdy; w niej domy z przełomu XIX i XX wieku, cmentarz ewangelicki z XIX wieku, krzyż przydrożny i koło niego grób, prawdopodobnie żołnierza po-ległego podczas walk Armii „Pomorze” w 1939 roku; koło mostu „leśna kapliczka” św. Hu-berta i krzyż, pomnikowe dęby, w tym powalony na koryto rzeki, skrzyżowanie kilku szlaków turystycznych; głęboko wcięta dolina Wdy, liczne zakola rzeki, głazy narzutowe w korycie; stanowiska bobra, miejsca lęgowe zimorodka i gągoła; cała okolica planowana jako rezerwat krajobrazowy czy zespół przyrodniczo-krajobrazowy,
• Wieś Tleń - z nazwą wywodzoną od czasownika „tlić się”, może od tlenu zawartego w wodach miejscowych źródeł albo od ryby „kleń”; znana od początku XX wieku wieś turystyczno-wypoczynkowa położona nad Zalewem Żurskim i Prusiną, na skrzyżowaniu kilku szlaków tu-rystycznych, z rozbudowaną bazą turystyczną; obiekty w ewidencji konserwatora zabytków to m. in. pensjonat „Samotna nad Wdą” i zespół dworca PKP (oba z początku XX wieku) oraz drewniany dom z końca XVIII wieku i pomnikowy dąb (625 cm) koło mostu na Prusinie; za mostem kolejowym pomnikowy, częściowo pokryty porostami, głaz narzutowy o obwodzie 12,3 m i wysokości 1,3 m; w okolicy resztki Napoleonki, traktu wyprostowanego, poszerzone-go i utwardzonego i wykorzystywany przez wojska Napoleona podczas wojen z Prusami i Ro-sją; na Skwerze Hoffmanna głaz z tablicą pamiątkową poświęconą profesorowi Alfonsowi Hoffmannowi oraz Park Rzeźb; labirynt „Perła” złożony z siedmiu kręgów; przy szosie do Osia mogiła pomordowanych w lutym 1945 roku więźniów hitlerowskiego obozu koncentra-cyjnego, krzyż i tablica pamiątkowa; pomnik nagrobny ewangelicki i kapliczka przydrożna,
• Sołectwo Wałkowiska - wieś Wałkowiska (nazwa od „wałkowisko”, czyli teren wyrównany pod szkółkę leśną), osiedle przy elektrowni Żur i osada Żur (nazwa wymieniana w 1697 roku pochodzi od nazwiska właściciela młyna lub od zupy); figura Matki Bożej z Dzieciątkiem, drewniany budynek z przełomu XIX i XX wieku; cmentarz ewangelicki z XIX wieku oto-czony kamiennym murkiem; ujście Sobiny do Wdy,
• Wieś Wierzchy - wzmiankowana w 1400 roku, nazwę wywodzi od „wierzch - pagórek, wierz-chołek”; we wsi park dworski z licznymi pomnikowymi drzewami – trzynaście dębów szy-pułkowych (obwody 145 – 215 cm,), cztery cisy pospolite (120 – 135 cm i jeden krzewiasty), buk zwyczajny (295 cm), lipa drobnolistna (450 cm), sosna zwyczajna (230 cm), kasztanowiec zwyczajny (285 cm), jesion wyniosły (295 cm) i leszczyna pospolita (85 cm); też domy drew-niane i murowane (w tym stara część szkoły) z XIX i początku XX wieku; kapliczka i krzyż przydrożny; w pobliskich Pruskich domy drewniane i krzyż przydrożny,
• Zgorzały Most - osada powstała przed 1772 rokiem położona nad Ryszką; w niej młyn wodny i tartak z przełomu XIX i XX wieku; w pobliżu cmentarzyk ewangelicki z grobami właścicieli,
• Zespół obiektów związanych z elektrownią Żur - Elektrownia Żur o mocy 8 MW urucho-miona uroczyście przez prezydenta RP Ignacego Mościckiego 15 lutego 1930 roku, projekto-wana przez prof. dr. Karola Pomianowskiego i mgr inż. Alfonsa Hoffmanna, zbudowana w cią-gu półtora roku w związku z budową gdyńskiego portu morskiego, który zaopatrywała w ener-gię; wyposażona w dwie turbiny Kaplana (obecnie nowe, stare pracowały do niedawna) o pio-nowej osi, nastawialnym kącie łopat wirnika i mocy po 4500 kW; woda do turbin doprowadza-na dwoma rurociągami o średnicy 4 m i długości 54 m – każdym z nich może płynąć 36 m3 wo-dy na sekundę; na ścianie zamka wodnego tabliczka z apelem: „Urządzenia ratownicze – pasy, bosaki itp. – poleca się opiece wszystkich, którzy mają serce dla tonących”; w dawnej nastawni Izba Historyczna Elektrowni; w pobliżu pomnikowa lipa drobnolistna (375 cm obwodu). Zapora ziemna projektu inż. Jerzego Skrzyńskiego o wysokości 20 m i długości 160 m ze szczelnymi ściankami Larssena wewnątrz, u podstawy 155 m szerokości, w koronie 20 m; miejsce zabaw z okazji Dni Morza w okresie międzywojennym i przez długi czas po wojnie; nad zaporą figura Matki Boskiej „Gwiazdy Morza”, wzniesiona w 1938 roku, zburzona przez Niemców w 1939 roku, odrestaurowana w 1989 roku; na tamie pomnikowy głaz narzutowy o obwodzie 770 cm i wyglądzie kamiennego stołu. Kanał elektrowni o głębokości 4,5 m, wyło-żony płytami betonowymi, skracający dawny bieg rzeki do 900 m (zamiast 1300), z jazem u wlotu odcinającym w razie potrzeby dopływ wody. Dawny basen kąpielowo-żeglarski (kiedyś z pomostem i trampoliną oraz nabrzeżem żeglarskim), obok hangar na sprzęt wodny, m. in. wykorzystywany dawniej przez założony w 1931 roku Klub Kajakowy „Wda”,
• Zalew Żurski - o pojemności całkowitej 16 mln m3 (obecnie w wyniku eutrofizacji dużo mniejszej), długości ponad 11 km, szerokości do 570 m i głębokości maksymalnej około 15 m; z kilkoma długimi zatokami, wyspami (w tym największą Maderą), 34-kilomerową urozmaiconą linią brzegową, połączone z jeziorami Wierzchy (inaczej Wylewy) i Mukrza; brzegi przeważnie zalesione, często wysokie i strome (np. skarpy na Zatokach); na zboczach starodrzewia z pomnikowymi drzewami (lipami i dębami) oraz dwa głazy narzutowe (w Tleniu i Żurze); ostoja bobra i wydry, miejsce lęgowe zimorodka, perkoza zwyczajnego i dwuczubego, łąbędzia niemego i licznych gatunków kaczek, żerowisko gągoła, tracza nurogęsi, czapli siwej, zimowisko wielu ptaków; wśród ryb szczupaki, sandacze, liny, leszcze, okonie, płocie, czasem trocie i lubiące czyste wody różanki

opr. Teresa Malinowska, Józef Malinowski
Bractwo Czarnej Wody
BRACTWO CZARNEJ WODY
---------------------------------------------------------
NOTATKI ADMINA
Na terenie gminy
Kąpieliska - Grzybek, Paradis, Piaseczno, Żur, Muksz
Zwalony dąb - Stara Rzeka
Park rzeźb - Tleń
Jezioro Piaseczno - 6 km od Tlenia
Złamana Oś - Osie
Elektrownia - Żur
Cmentarze ewangelickie -
Matka Boska - Żur
Jezioro Żurskie -
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego - Osie
Rezerwat "Brzęki"
Rezerwat "Dury"
Rezerwat "Jezioro Ciche"

Poza gminą:
Akwedukt - Fojutowo
Polecamy diabelski kamień - Gródek
---------------------------------------------------------

TLEŃ Z LOTU PTAKA


Wyświetl większą mapę

OSIE Z LOTU PTAKA


Wyświetl większą mapę

www.cit.osie.pl STRONA GŁÓWNA KONTAKT KAJAKI NORDIC WALKING ROWERY GASTRONOMIA NOCLEGI BARY KOMUNIKACJA KONTAKT